ÖNERME

Geleneksel din algısında Mahşer, bireyin sadece kendi kısa ömründe bizzat işlediği sevap ve günahların tartıldığı statik bir mahkeme olarak tasvir edilirken; Kur’an’ın inşa ettiği hesap tasavvuru, modern kaos teorisindeki "Kelebek Etkisi" yasası gereği işleyen dinamik bir süreçtir. Bir insan sadece bizzat yaptıklarından değil, başlattığı akımlardan, bıraktığı izlerden ve sebep olduğu zincirleme reaksiyonlardan da sorumludur. Atmosferdeki bir kelebeğin kanat çırpışının dünyanın diğer ucunda fırtınaya sebep olması misali; bir insanın söylediği tek bir söz, yazdığı bir yazı veya kurduğu bir sistem, yüzyıllar süren bir iyilik veya kötülük fırtınasına dönüşebilir. Dolayısıyla Mahşer, bu fırtınaların dindiği ve ilk kanadı çırpanın o fırtınadaki payının, yani hissesinin hesaplandığı gündür.

REFERANSLAR

Etkinin ve Eserin Kaydı (Yâsîn Suresi, 12) [1]: "Şüphesiz ölüleri biz diriltiriz. Onların önden gönderdikleri amellerini ve geride bıraktıkları eserlerini (izlerini/etkilerini) yazarız..."

• Analiz: Ayet iki ayrı kayıttan bahseder: Bizzat yapılanlar (önden gönderilenler) ve kişi öldükten sonra dünyada devam eden etkiler (geride bırakılan izler/âsâr).

Günahın Kolektif Transferi (Nahl Suresi, 25) [2]: "Kıyamet gününde kendi günahlarını tam olarak taşımaları ve bilgisizce saptırdıkları kimselerin günahlarından bir kısmını da yüklenmeleri için..."

• Analiz: Suç bireysel olsa da suça teşvik kolektiftir; birini saptıran, o kişinin işlediği günahtan pay alır.

Yaşam Hakkının Kutsallığı ve Zincirleme Etki (Mâide Suresi, 32) [3]: "...Kim, bir cana kıymayan veya yeryüzünde bozgunculuk çıkarmayan bir nefsi öldürürse, bütün insanları öldürmüş gibi olur. Kim de bir nefsin yaşamasına sebep olursa, bütün insanları yaşatmış gibi olur..."

Zamanın Göreceliği (Meâric Suresi, 4) [4]: "Melekler ve Ruh (Cebrail), miktarı elli bin yıl olan bir günde O'na yükselip çıkarlar."

DEĞERLENDİRME

Mahşer günü kişinin önüne konulacak olan dosya, sadece şahsi eylemlerden ibaret değildir; zira Allah’ın "El-Hasîb" (En ince detayı hesaplayan) ismi, yaratılan dalga etkisini (Ripple Effect) en ince detayına kadar analiz eder. Negatif bir zincirleme reaksiyon örneğinde; bir babanın çocuğunu aşağılayıp özgüvenini yıkması bireysel bir günah gibi görünse de, o çocuğun büyüyüp kompleksli bir yönetici olarak yüzlerce kişiye zulmetmesi ve o yüzlerce kişinin de mutsuzluğunu ailelerine yansıtması, ilk başlatanın hesabına yazılan devasa bir vebaldir. Bir tokat, binlerce ah'a dönüşmüştür. Buna mukabil pozitif akımda; bir öğretmenin fakir bir öğrencinin elinden tutması, o öğrencinin doktor olup kanser ilacı bulması ve milyonları iyileştirmesi zinciri, Mâide Suresi 32. ayet gereği öğretmenin hanesine milyonları kurtarmış gibi bir sevap olarak yansır. Hesabın bu denli kapsamlı olması ve zincirleme etkilerin bitmesinin beklenmesi, o günün Kur’an’da "elli bin yıl" gibi ifadelerle tarif edilmesinin temel sebebidir. Ölüm eylemi durdursa da etkiyi durdurmaz; kişi mezardadır ancak icat ettiği silah öldürmeye, yazdığı yalan haber kandırmaya veya diktiği ağaç gölge vermeye devam ettiği sürece veri akışı sürer ve hesap defteri kapanmaz. Sonuç olarak Mahşer, bir "Büyük Veri" (Big Data) analizidir ve insan, kâinata attığı her taşın oluşturduğu halkalardan sorumludur.

KAYNAKLAR

[1] Yâsîn Suresi, 12. Ayet: Arapça: اِنَّا نَحْنُ نُحْيِ الْمَوْتٰى وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا وَاٰثَارَهُمْۜ | Okunuş: İnnâ nahnu nuhyil mevtâ ve nektubu mâ kaddemû ve âsârahum. | Meal: Şüphesiz ölüleri ancak biz diriltiriz. Onların yaptıkları her işi, bıraktıkları her izi yazarız.

[2] Nahl Suresi, 25. Ayet: Arapça: لِيَحْمِلُٓوا اَوْزَارَهُمْ كَامِلَةً يَوْمَ الْقِيٰمَةِۙ وَمِنْ اَوْزَارِ الَّذ۪ينَ يُضِلُّونَهُمْ بِغَيْرِ عِلْمٍۜ | Okunuş: Li yahmilû evzârahum kâmileten yevmel kıyâmeti ve min evzârillezîne yudıllûnehum bi gayri ilm. | Meal: Kıyamet gününde kendi günahlarını tam olarak taşımaları ve bilgisizce saptırdıkları kimselerin günahlarından bir kısmını da yüklenmeleri için...

[3] Mâide Suresi, 32. Ayet: Arapça: ...وَمَنْ اَحْيَاهَا فَكَاَنَّمَٓا اَحْيَا النَّاسَ جَم۪يعًاۜ | Okunuş: ...ve men ahyâhâ fe keennemâ ahyen nâse cemîâ. | Meal: ...Kim de bir nefsin yaşamasına sebep olursa, bütün insanları yaşatmış gibi olur.

[4] Meâric Suresi, 4. Ayet: Arapça: تَعْرُجُ الْمَلٰٓئِكَةُ وَالرُّوحُ اِلَيْهِ ف۪ي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْس۪ينَ اَلْفَ سَنَةٍۚ | Okunuş: Te'rucul melâiketu ver rûhu ileyhi fî yevmin kâne mikdâruhu hamsîne elfe seneh. | Meal: Melekler ve Ruh (Cebrail), miktarı elli bin yıl olan bir günde O'na yükselip çıkarlar.