ÖNERME

Modern şirk, sadece taştan heykellere tapınmak değil; hayattaki "Karar Verici Otoriteyi" değiştirmektir. Şirk; Yaratıcı'nın "Adil ol" emri ile; bir patronun, liderin veya egonun (hevanın) "Haksızlık yap" emri çatıştığında, tercihi beşeri olandan yana kullanmaktır. Otoriteyi değiştiren, "İlahını" değiştirmiş demektir. Ayrıca insan, yeryüzünde Tanrısal iradenin "Halifesi" (temsilcisi) konumundadır. Temsilciye yapılan saldırı, onu atayan makama (Yaratıcı'ya) yapılmış sayılır. Dolayısıyla insan hakkını gasp etmek, sadece hukuki değil, teolojik bir başkaldırıdır; insana hizmet ibadetle, insanı ezmek şirkle eşdeğerdir.

REFERANSLAR

Otorite Sapması (Tevbe Suresi, 31. Ayet) [1]: "(Yahudiler ve Hristiyanlar) Bilginlerini ve rahiplerini Allah’tan ayrı rabler edindiler..."

• Analiz: Ayet, din adamlarına secde edilmesinden değil; onların haramı helal, helali haram kılan emirlerine -Allah'a rağmen- itaat edilmesinden bahseder. İtaat edilen merci, tapınılan mercidir.

Nefsi İlahlaştırmak (Furkan Suresi, 43. Ayet) [2]: "Kendi hevasını (arzusunu/tutkusunu) tanrı edineni gördün mü?.."

Ontolojik Statü (Bakara Suresi, 30. Ayet) [3]: "Hani Rabbin meleklere, ‘Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım’ demişti..."

Sosyal Şirk (Mâûn Suresi, 1-2. Ayet) [4]: "Dini yalanlayanı gördün mü? İşte o, yetimi itip kakar..."

DEĞERLENDİRME

Tevbe Suresi'ndeki analiz, "Rab edinme" eyleminin ritüel değil, mutlak itaat merkezli olduğunu kanıtlar [1]. Bir kişi; patronunun, partisinin veya liderinin emrini, evrensel ahlak yasasına (Allah'ın emrine) tercih ediyorsa, o merciyi ilahlaştırmıştır. Örneğin; dürüst bir çalışanın, patron korkusuyla sahtekarlık yapması; rızkı verenin ve hayatı idame ettirenin Allah değil, patron olduğuna inanması demektir. Bu, açık bir inanç sapmasıdır (Şirk). Kendi egosunu (hevasını) merkeze alan narsistik tutum da aynı kapsamdadır [2].

İnsanı sadece biyolojik bir form değil, "Halife" olarak tanımlayan ayet, insan hakları ihlalini teolojik bir suça dönüştürür [3]. Bir kralın elçisine saldırmak, doğrudan kralın otoritesine saldırmaktır. İnsan, yeryüzünde Yaratıcı'nın dokunulmazlığına sahip temsilcisidir. Bu yüzden Mâûn Suresi, sosyal adaleti gözetmeyeni ve insan onurunu çiğneyeni "dini yalanlayan" (ateist/müşrik) kategorisine sokar [4]. İbadet; sadece dikey bir ritüel değil, yatay düzlemde insana ve doğaya duyulan saygıdır.

KAYNAKLAR

[1] Tevbe Suresi, 31. Ayet:

Arapça: اتَّخَذُوا أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ | Okunuş: İttehazû ahbârahum ve ruhbânehum erbâben min dûnillâhi... | Meal: Bilginlerini ve rahiplerini Allah'tan ayrı rabler edindiler.

[2] Furkan Suresi, 43. Ayet:

Arapça: أَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَٰهَهُ هَوَاهُ | Okunuş: E raeyte menittehaze ilâhehu hevâhu. | Meal: Kendi hevasını (arzusunu) tanrı edineni gördün mü?

[3] Bakara Suresi, 30. Ayet:

Arapça: وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً | Okunuş: Ve iz kâle rabbuke lil melâiketi innî câilun fîl ardı halîfeh... | Meal: Hani Rabbin meleklere, "Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım" demişti.

[4] Mâûn Suresi, 1-2. Ayet:

Arapça: أَرَأَيْتَ الَّذِي يُكَذِّبُ بِالدِّينِ فَذَٰلِكَ الَّذِي يَدُعُّ الْيَتِيمَ | Okunuş: E raeytellezî yukezzibu bid dîn. Fe zâlikellezî yedu'ul yetîm. | Meal: Dini yalanlayanı gördün mü? İşte o, yetimi itip kakar.