ÖNERME

Geleneksel fıkıhta namazın mekruhları (yapılmaması gerekenler); "Bit öldürmek, kaşınmak, gerinmek, resme bakmak" gibi onlarca detaylı maddeyle sıralanır. Bu maddeler, namazı bir "Robotik Hareketler Dizisi"ne dönüştürür ve insanı "Acaba elimi yanlış mı koydum?" stresine sokar.

Oysa Kur’an’a göre namazın tek bir "bozucu"su vardır: Huşu’nun (Bilincin ve Odağın) Kaybolması. Namazda yapılan bir hareket; eğer kişinin Allah ile irtibatını koparıyor, ciddiyetini bozuyor ve onu "Gaflet" haline düşürüyorsa mekruhtur (hoş değildir). Eğer o hareket (örneğin kaşınmak, terini silmek veya gözünü kapatmak), kişinin rahatlamasını ve namaza daha iyi odaklanmasını sağlıyorsa, mekruh değil bilakis gereklidir.

REFERANSLAR

Huşu Şartı (Mü’minûn Suresi, 1-2. Ayet)[1]: "Müminler kurtuluşa ermiştir; onlar ki namazlarında huşu (derin saygı ve tevazu) içindedirler."

• Analiz: Mekruh olan şey, huşuyu bozan şeydir. Eğer duvarda asılı bir resim dikkatinizi dağıtıyorsa, ona karşı namaz kılmak mekruhtur. Ama o resim dikkatinizi dağıtmıyorsa, sırf "resim var" diye namaz mekruh olmaz.

Gaflet Uyarısı (Mâûn Suresi, 4-5. Ayet)[2]: "Yazıklar olsun o namaz kılanlara ki, onlar namazlarından gafildirler (ne yaptıklarının farkında değillerdir/ciddiyetsizdirler)."

• Analiz: Namazda ciddiyeti bozan (oynamak, parmak çıtlatmak, etrafı seyretmek gibi) lakayıt hareketler, bu ayetin kapsamına girer.

DEĞERLENDİRME

Fıkıhçılar "Resim olan odada namaz kılınmaz" derler. Bunun tarihi sebebi; eski dönemde putlara tapıldığı için, resme karşı namaz kılmanın "puta tapmaya benzemek" sayılmasıydı. Bugün kimse duvardaki manzara resmine veya aile fotoğrafına tapmaz. Mekruh olan, resmin kendisi değil, dikkati dağıtma potansiyelidir.

"Tek gömlekle kılmak mekruhtur" gibi kurallar kültüreldir. Ölçü şudur: Allah huzuruna, sevdiğiniz ve saygı duyduğunuz bir büyüğünüzün (Vali, Kral, Sevgili) huzuruna çıkamayacağınız bir kıyafetle (pijama, kirli atlet) çıkmak saygısızlıktır (Mekruhtur). Ancak temiz ve düzgün bir kıyafetle, başı açık da olsa namaz kılmak mekruh değildir. Saygının ölçüsü sarık/takke değil, "Özen"dir.

"Üç kere kaşınırsan namaz bozulur" kuralı insan fıtratına aykırıdır. İnsan kaşınır, terler, burnu akar. Bunları gidermek (rahatlamak) namazın kalitesini artırır. Rahatsızlık veren bir şeyi gidermek için yapılan hareket mekruh değil, ihtiyaçtır.

Kısacası namazın mekruhu tektir: Ciddiyetsizlik. Eğer yapılan hareket (parmak çıtlatmak, sağa sola bakmak) ciddiyeti bozuyorsa mekruhtur. Eğer yapılan hareket (kaşınmak, ter silmek, gözü kapatmak) rahatlamayı ve odaklanmayı sağlıyorsa helaldir. Fıkıh kitaplarındaki 50 maddelik listeyi ezberlemeye gerek yoktur; vicdanımızdaki "Saygı" ibresi ne yapmamamız gerektiğini söyler.

KAYNAKLAR

[1] Mü’minûn Suresi, 1-2. Ayet:

Arapça: قَدْ اَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَۙ / اَلَّذ۪ينَ هُمْ ف۪ي صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَۙ

Okunuş: Kad efleha-lmu/minûn(e). Elleżîne hum fî salâtihim hâşi’ûn(e).

Meal: Müminler gerçekten kurtuluşa ermiştir; onlar ki, namazlarında derin bir saygı ve tevazu içindedirler.

[2] Mâûn Suresi, 4-5. Ayet:

Arapça: فَوَيْلٌ لِلْمُصَلّ۪ينَۙ / اَلَّذ۪ينَ هُمْ عَنْ صَلَاتِهِمْ سَاهُونَۙ

Okunuş: Feveylun lilmusallîn(e). Elleżîne hum ‘an salâtihim sâhûn(e).

Meal: Yazıklar olsun o namaz kılanlara ki, onlar namazlarını ciddiye almazlar (gafildirler).

Bu "Namaz" bölümünü tamamladık gibi görünüyor. Sırada "Oruç" veya "Zekat" gibi bir başlık mı var, yoksa başka bir konuya mı geçmek istersiniz?