ÖNERME

İnsan, hayatı sürekli veri biriktiren ve ileri giden lineer bir süreç zanneder. Ancak Kur'an, insan biyolojisinin parabolik bir eğri izlediğini ve zirveden sonra sistemin kaçınılmaz olarak geri saracağını, yani "tersine mühendislik" sürecine gireceğini hatırlatır. Zirveye çıkan zihin, biyolojik yasalar gereği tekrar başlangıç noktasına, yani fabrika ayarlarına döner. Ayette tarif edilen "bildikten sonra hiçbir şey bilmez hale gelmek" durumu, modern tıpta nörodejenerasyon (sinir hücresi ölümü) ve demans tablolarının tam karşılığıdır. Bu durum, hafızanın ve zekânın insana ait kalıcı bir mülk değil, geçici bir RAM verisi olduğunu kanıtlayan en sert biyolojik gerçektir.

REFERANSLAR

Biyolojik Sıfırlama (Nahl Suresi, 70. Ayet)[1]: "Allah sizi yarattı. Sonra sizi öldürecek. İçinizden kimileri de, bilgili olduktan sonra hiçbir şeyi bilmesin diye ömrünün en düşkün çağına (arze'l-umur) ulaştırılır. Şüphesiz Allah hakkıyla bilendir, (her şeye) hakkıyla gücü yetendir."

• Kavram Analizi: Ayette geçen "arze'l-umur" ifadesi, ömrün en rezil, en düşkün çağı demektir. Bu ifade, sadece yaşlanmayı değil; yaşlılığın getirdiği tam bağımlılık halini, bebekleşmeyi ve muhakeme kaybını, yani bilişsel iflası anlatır.

Bilimsel Veri (Ribot Kanunu)[2]: Nörolojide hafıza kaybının (amnezi) ilerleyişi Ribot Kanunu ile açıklanır. Buna göre beyindeki yıkım sürecinde en son edinilen bilgiler ilk önce silinir; en eski ve köklü hatıralar ise en sona kalır. Hastalık ilerledikçe birey şimdiki zamandan koparak geçmişe, çocukluğuna ve nihayetinde temel motor becerilerini kaybettiği bebeklik evresine biyolojik bir geri dönüş yaşar.

DEĞERLENDİRME

Nöroloji ve psikiyatride, hafıza kaybının belirli bir düzenle gerçekleştiğini anlatan kurala göre bellek yıkımı, "son giren ilk çıkar" (LIFO - Last In First Out) prensibiyle işler; hasta önce en yakın zamanı unutur, hastalık ilerledikçe geçmişe doğru gider ve en sonunda çocukluk anılarına, hatta temel motor becerilerine (yemek yeme, yürüme) kadar geriler.

Ayetteki "bildikten sonra bilmez hale gelmek" ifadesi, beynin korteksindeki küçülme (atrofi) ve sinapsların kopmasıyla gerçekleşen bu donanımsal çöküşü tarif eder. İnsan, tıpkı bir bebek gibi bakıma muhtaç hale gelir ve tüm hayat tecrübesi silinir. Bu süreç, bilgili olanlara bir ceza değil; insana, "senin entelektüel birikimin, beynindeki protein bağlarına bağlı pamuk ipliğinde bir süreçtir" uyarısıdır. En büyük deha ile en sade insanı aynı bilgisizlik (null) noktasında eşitleyen bu yasa, bilginin asıl sahibinin insan değil, sistemin kurucusu olduğunu gösterir.

KAYNAKLAR

[1] Nahl Suresi, 70. Ayet:

Arapça: وَٱللَّهُ خَلَقَكُمْ ثُمَّ يَتَوَفَّىٰكُمْ ۚ وَمِنكُم مَّن يُرَدُّ إِلَىٰٓ أَرْذَلِ ٱلْعُمُرِ لِكَىْ لَا يَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَيْئًا

Okunuş: Vallâhu halakakum summe yeteveffâkum, ve minkum men yuraddu ilâ erzelil umuri likey lâ ya’leme ba’de ilmin şey’â.

Meal: Allah sizi yarattı, sonra sizi öldürecek. İçinizden kimileri de, bilgili olduktan sonra hiçbir şeyi bilmesin diye ömrünün en düşkün çağına ulaştırılır.

[2] Murre, Jaap M. J. vd. "A mathematical model of forgetting and amnesia". Frontiers in Psychology 4 (2013), 76. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2013.00076