ÖNERME

Geleneksel İslam anlayışı; Kur’an’ın kapalı ve anlaşılmaz (mücmel) bir metin olduğunu, Peygamber onu hadislerle açıklamasaydı (tebyin) bizlerin onu anlayamayacağını iddia eder. Bu iddia, Kur'an'ın "Apaçık" (mübîn) olma vasfına hakarettir. Nahl Suresi'nin 44. ayetindeki tebyin görevi; "Kur'an'da olmayan yeni bir hüküm eklemek" veya "Metnin eksik bıraktığını tamamlamak" değildir.

Tebyin; "Vahyi insanlara ulaştırmak ve o vahyin hayattaki karşılığını (pratiğini) bizzat yaşayarak göstermektir." Peygamberin açıklaması sözlü bir "dipnot" değil, eylemsel bir "örneklik"tir. O, Kur'an'ı "konuşan" değil, "yaşayan" bir açıklayıcıdır.

REFERANSLAR

Beyanın Garantörü (Kıyâme Suresi, 19. Ayet)[1]: "Sonra onu açıklamak (beyânuhu) da kuşkusuz bize aittir."

• Analiz: Kur’an, manasının anlaşılmasını bizzat Allah’ın garantisi altına almıştır. Kur'an, kendi kendini tefsir eden (tasrif) bir kitaptır. Bir ayetin kapalı gibi görünen kısmı, başka bir suredeki ayetle "beyan" edilir.

Tebyin ve Pratik (Nahl Suresi, 44. Ayet)[2]: "...İnsanlara, kendilerine indirileni açıklayasın (li-tubeyyine) diye..."

• Analiz: Buradaki "açıklama"; metni gizlemek veya değiştirmek değil, "açığa çıkarmak"tır. Peygamber, soyut vahiy ilkelerini (adalet, namaz, infak) somut bir insan hayatına dönüştürerek "beyan" etmiştir. Yani Peygamberin hayatı (Sünnet), Kur'an'ın görünür hale gelmiş şeklidir.

Tarihsel Mantık (Müşriklerin Tepkisi)[3]: Eğer Kur’an "anlaşılmaz" bir kitap olsaydı, Mekkeli müşrikler ona "bu apaçık bir sihir" veya "eskilerin masalları" diyerek içeriksel itirazlarda bulunamazlardı. Anlaşılmayan bir şeye "masal" denmez. Onlar mesajı gayet net anladıkları için "Bu Kur'an'ı dinlemeyin, gürültü yapın" diyerek, bu "açık beyanı" bastırmaya çalıştılar.

DEĞERLENDİRME

Arapçada B-Y-N kökü; bir şeyi diğerinden ayırmak ve görünür kılmak demektir. Peygamberin görevi; Hakkı batıldan ayıran o çizgiyi (furkân) toplumun gözü önüne sermektir. Geleneksel algının hatası, Peygamberi Kur'an'ın öğretmeni değil, "redaktörü" (düzenleyicisi) gibi görmesidir. Oysa Peygamber; Allah'ın muradını en saf haliyle hayata taşımış, Kur’an’ın ne dediğini yaşayarak göstermiştir.

Sonuç olarak tebyin; Kur'an'ın yanına hadis kitaplarından yeni bir "paralel din" inşa etmek değil; Kur'an'ın hükümlerini hayata geçirmektir. Güneş (Kur'an) eşyayı aydınlatır; Peygamber ise o güneşin altında yürüyerek bize yolu gösteren rehberdir. Güneşi görmek için başka bir fenere ihtiyaç yoktur.

KAYNAKLAR

[1] Kıyâme Suresi, 19. Ayet: Arapça: ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ Okunuş: Summe inne aleynâ beyâneh. Meal: Sonra onu açıklamak da kuşkusuz bize aittir.

[2] Nahl Suresi, 44. Ayet: Arapça: ...وَأَنزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ... Okunuş: ...Ve enzelnâ ileykez zikre li tubeyyine lin nâsi mâ nuzzile ileyhim... Meal: ...İnsanlara, kendilerine indirileni açıklayasın diye...

[3] Fussilet Suresi, 26. Ayet: Arapça: وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَا تَسْمَعُوا لِهَذَا الْقُرْآنِ وَالْغَوْا فِيهِ لَعَلَّكُمْ تَغْلِبُونَ Okunuş: Ve kâlellezîne keferû lâ tesmeû li hâzel kur’âni velgav fîhi leallekum taglibûn. Meal: İnkâr edenler dediler ki: "Bu Kur'an'ı dinlemeyin. Okunurken gürültü yapın (baskın çıkın). Belki bu sayede galip gelirsiniz."