ÖNERME

Geleneksel din anlayışı, Nahl suresi 43. ayeti; "Halk cahildir, Kur’an’ı anlayamaz, o yüzden körü körüne alimlere uymalıdır" şeklinde yorumlayarak İslam’da yeri olmayan bir ruhban sınıfını, yani aracıları meşrulaştırmaya çalışır. Oysa ayetin orijinal bağlamı fıkıh veya haram-helal belirleme yetkisiyle ilgili değildir.

Mekkeli müşrikler, Hz. Muhammed’in bir insan olmasını kabul edemiyor, "Peygamber bir melek olmalıydı" diyorlardı. Allah da onlara cevaben; "Senden önce de hep insan peygamberler gönderdik. İnanmıyorsanız gidin zikir ehline, yani önceki kitapları bilen tarih uzmanlarına sorun" demiştir [1]. Dolayısıyla bu ayet; "dininizi hocalara teslim edin" demez; "tarihsel bir gerçeği teyit etmek için o konunun uzmanına danışın" der. İslam’da bilene danışılır ama bilen rab edinilmez.

REFERANSLAR

Nahl Suresi, 43. Ayet[1]: "...Senden önce de kendilerine vahyettiğimiz erkeklerden başkasını peygamber göndermedik. Eğer bilmiyorsanız zikir ehline sorun."

• Kavram Analizi: Ayette geçen "Ehl-i Zikir" ifadesi; o dönemde Tevrat ve İncil tarihine hakim olan Yahudi ve Hristiyan bilginleri kasteder. Konu; namazın nasıl kılınacağı veya neyin haram olduğu değil, peygamberlerin meleklerden değil insanlardan seçildiği tarihsel gerçeğidir.

• Analiz: Bu ifadeyi "şeyhe/hocaya itaat" delili yapmak, ayetin bağlamını bozmaktır. Ayet, teolojik bir tartışmada tarihsel veriyi doğrulamak için "bilenlere" atıf yapar.

Tevbe Suresi, 31. Ayet (Ruhbanlık Uyarısı)[2]: "Onlar, bilginlerini ve rahiplerini Allah’tan başka rabler edindiler..."

• Analiz: Bilginlerin (ahbar) ve rahiplerin (ruhban) Allah adına söylediklerini sorgulamadan kabul etmek, onları rab edinmek demektir. Müslüman, kişiye değil; kişinin getirdiği delile uyar.

DEĞERLENDİRME

Bir doktora "Hastalığım nedir?" diye sormak ile doktora "Sen ne dersen o kanundur, sorgusuz sualsiz itaat ederim" demek arasında büyük bir fark vardır. İlki danışmak, ikincisi ise hükümranlığı devretmek, yani rab edinmektir. Ayet bilgi almayı öğütler, iradeyi teslim etmeyi değil.

Kur’an, herhangi bir konuda (tıp, mühendislik, tarih) o işin uzmanına, yani ehline danışılmasını teşvik eder. Ancak dinde haram ve helal koyma yetkisi sadece Allah’ındır. Bir alim "Bu haramdır" derse, ona "Delilin nedir?" diye sormak her Müslümanın görevidir. "Hoca dediyse doğrudur" mantığı, Tevbe suresi 31. ayete göre açık bir şirk kapısıdır. İslam’da "din adamı" yoktur, "din bilen adam" vardır ve onun da otoritesi sadece gösterdiği ayet kadardır.

KAYNAKLAR

[1] Nahl Suresi, 43. Ayet: Arapça: وَمَٓا اَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ اِلَّا رِجَالًا نُوح۪ٓي اِلَيْهِمْ فَاسْـَٔلُٓوا اَهْلَ الذِّكْرِ اِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَۙ Okunuş: Vemâ erselnâ min kablike illâ ricâlen nûhî ileyhim fes-elû ehle-żżikri in kuntum lâ ta’lemûn. Meal: Senden önce de kendilerine vahyettiğimiz erkeklerden başkasını peygamber göndermedik. Eğer bilmiyorsanız zikir ehline sorun.

[2] Tevbe Suresi, 31. Ayet: Arapça: اِتَّخَذُٓوا اَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ اَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللّٰهِ... Okunuş: İtteḣażû ahbârahum veruhbânehum erbâben min dûni(A)llâhi... Meal: Onlar, bilginlerini ve rahiplerini Allah’tan başka rabler edindiler...