ÖNERME

Geleneksel algıda infak ve sadaka, genellikle zenginin kapısına gelip isteyene verdiği bir miktar para olarak sığ bir çerçeveye hapsedilmektedir. Oysa Kur’an, infakı hem zamanlama hem de hedef kitle açısından yeniden tanımlayarak bu algıyı kökten değiştirir. İnfak, sadece bollukta yapılan bir lüks değil, darlıkta ve kriz anında bile ekmeği bölüşebilme erdemidir. Kur’an, yardımın yönünü ısrarla isteyen profesyonel dilencilerden alıp, onurundan dolayı ihtiyacını gizleyen iffetli yoksullara çevirmektedir. Dolayısıyla gerçek bir mümin, sadece cüzdanı kabarık olan değil, ferasetiyle susan yoksulu fark edebilen bir sosyal zekâya sahip kişidir.

REFERANSLAR

İnfakın Sürekliliği (Âl-i İmrân Suresi, 134. Ayet)[1]: "Onlar, bollukta da darlıkta da Allah için harcarlar (infak ederler)..."

• Analiz: Kur'an, verme eylemini ekonomik refaha endekslememiştir. Darlık zamanında verilen küçük bir yardım, bolluk zamanında verilen büyük meblağlardan çok daha samimi ve nefsi terbiye edici bir karakter duruşu olarak kabul edilir.

Hedef Kitle ve İffet (Bakara Suresi, 273. Ayet)[2]: "(Sadakalar), kendilerini Allah yoluna adayan, yeryüzünde dolaşmaya güç yetiremeyen fakirler içindir. İffetlerinden (teaffuf) dolayı, bilmeyen onları zengin sanır. Sen onları yüzlerinden tanırsın. İnsanlardan yüzsüzlük ederek (ısrarla) istemezler..."

• Kavram Analizi: Ayette geçen "Teaffuf"; istemekten çekinme, onurlu durma ve iffetini koruma halidir. "İlhâf" ise ısrarla istemek, yüzsüzlük yapmak demektir. Kur'an, yardımı "isteyene" değil, "isteyemeyene" yönlendirir.

Sosyolojik Veri (Gizli Yoksulluk)[3]: Sosyolojik araştırmalar, gerçek ihtiyaç sahiplerinin (gizli yoksullar) toplumsal damgalanma korkusuyla yardım talep etmekten kaçındığını; buna karşılık dilenciliğin, duygusal sömürüye dayalı bir "meslek" haline gelebildiğini doğrulamaktadır.

DEĞERLENDİRME

Kur’an’ın inşa ettiği infak ahlakı, basit bir para transferinden öte derin bir psikolojik ve sosyolojik farkındalık gerektirir. Hedef kitle konusunda ayetler, yoksulluğunu vakarı ile gizleyen, temiz giyinen ve asla dilenmeyen gizli kahramanlara dikkat çeker. Bu durum müminlere, sadece gelene vermek yerine, simalarından ve hallerinden ihtiyacı olanı tespit etme (feraset) görevini yükler.

Yüzsüzlük ederek ısrarla isteyenlere (ilhâf) vermek, aslında Kur’an’ın yerdiği bir davranış modelini finanse etmek ve kaynakların gerçek ihtiyaç sahiplerinden istismarcılara kaymasına neden olmaktır. Profesyonel dilencilik, İslam'ın öngördüğü çalışma ve onur ahlakına aykırıdır. Özetle infak; cüzdanı açmadan önce gözü ve kalbi açmayı, bağıranı değil susanı duymayı gerektiren, sosyal adaleti tesis edici bir ibadettir.

KAYNAKLAR

[1] Âl-i İmrân Suresi, 134. Ayet:

Arapça: اَلَّذ۪ينَ يُنْفِقُونَ فِي السَّرَّٓاءِ وَالضَّرَّٓاءِ... | Okunuş: Ellezîne yunfikûne fî-sserrâ-i ve-ddarrâ-i... | Meal: Onlar, bollukta da darlıkta da Allah için harcarlar.

[2] Bakara Suresi, 273. Ayet:

Arapça: لِلْفُقَرَٓاءِ الَّذ۪ينَ اُحْصِرُوا ف۪ي سَب۪يلِ اللّٰهِ لَا يَسْتَط۪يعُونَ ضَرْبًا فِي الْاَرْضِؗ يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ اَغْنِيَٓاءَ مِنَ التَّعَفُّفِۚ تَعْرِفُهُمْ بِس۪يمٰهُمْۚ لَا يَسْـَٔلُونَ النَّاسَ اِلْحَافًاۜ... | Okunuş: Lilfukarâ-i-llezîne uhsirû fî sebîli(A)llâhi lâ yestetî’ûne darben fî-l-ardi yahsebuhumu-lcâhilu agniyâ-e mine-tta’affufi ta’rifuhum bisîmâhum lâ yes-elûne-nnâse ilhâfâ... | Meal: (Sadakalar), kendilerini Allah yoluna adayan, yeryüzünde dolaşmaya güç yetiremeyen fakirler içindir. İffetlerinden dolayı, bilmeyen onları zengin sanır. Sen onları yüzlerinden tanırsın. İnsanlardan yüzsüzlük ederek (ısrarla) istemezler.

[3] Eylem Beyazıt. “Sosyal Politika, Yoksulluk ve Kent Yoksulluğu”. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi 16/30 (Ekim 2020), 2966-2993. https://doi.org/10.26466/opus.708198