ÖNERME

Kur’an’a göre savaş (kıtal); arzu edilen bir hedef değil, mecbur kalındığında başvurulan arızi (geçici/zorunlu) bir durumdur. İslam’da savaşın tek meşruiyeti "savunma ve zulmü durdurma" ilkesidir. Hz. Peygamber dönemindeki tüm askeri hareketler, ya şehri savunmak ya da bozulan anlaşmalar sonucu oluşan tehdidi bertaraf etmek amacıyla yapılmıştır.

Peygamberin vefatından sonra başlayan fetih (yayılma) hareketleri ise; dinin emri olmaktan ziyade, o dönemin "İmparatorluklar Çağı"nın gerektirdiği siyasi ve askeri stratejilerdir. Bir devletin sınırlarını korumak için büyümesi siyasi bir karardır; bunu dini bir emir (cihat) gibi sunmak, Kur’an’ın barış (silm) vizyonunu gölgelemektedir.

REFERANSLAR

Meşru Müdafaa Sınırı (Bakara Suresi, 190. Ayet)[1]: "Size savaş açanlarla, siz de Allah yolunda savaşın. Fakat aşırı gitmeyin. Şüphesiz Allah aşırı gidenleri sevmez."

• Analiz: Savaşın meşruiyeti "saldırıya uğramak" şartına bağlıdır. "Aşırı gitmeyin" ifadesi, ilk saldıran olmayı ve sivillere zarar vermeyi yasaklar.

İnsani Müdahale (Nisâ Suresi, 75. Ayet)[2]: "Size ne oluyor da: Rabbimiz! Bizi halkı zalim olan bu şehirden çıkar diye yalvaran ezilmiş erkekler, kadınlar ve çocuklar uğrunda savaşmıyorsunuz?"

• Analiz: Savaşın diğer bir gerekçesi, savunmasız insanların (mustazaflar) uğradığı zulmü durdurmaktır.

Aktif Düşman ve Vergi (Tevbe Suresi, 29. Ayet)[3]: "...Hak dini seçmeyenlerle, küçülmüş bir halde cizye verinceye kadar savaşın."

• Analiz: Bu ayet, barış içinde yaşayan gayrimüslim komşuyu değil; Tebük Seferi öncesinde İslam devletini yok etmek için ordu toplayan Bizans İmparatorluğu ve destekçisi sınır kabilelerini (aktif düşman) hedef alır.

• Kavram Analizi: "Cizye", bir kâfirlik cezası değil; Müslüman olmayan vatandaşların askerlik yapmamaları karşılığında ödedikleri "güvenlik vergisi" veya "askerlik bedeli"dir.

DEĞERLENDİRME

Hz. Peygamber, kendisine kılıç çekilmedikçe kılıç çekmemiştir. Hudeybiye’de ağır şartları olan bir barış anlaşmasını, sırf kan dökülmesin diye kabul etmiş; Mekke’yi fethettiğinde ise intikam almayıp genel af ilan etmiştir. Ancak Emeviler ve sonrasında gelişen imparatorluk refleksi, "Allah’ın adını yaymak" (İ’la-yı Kelimetullah) gerekçesiyle, o çağın "güçlü olan hayatta kalır" kuralını uygulamış ve genişlemeyi devletin bekası için zorunlu görmüştür. Bu siyasi hamleler o gün için stratejik bir gereklilik olsa da referansı Kur’an’ın "savunma savaşı" ayetleri değildir.

Bugünün dünyasında, sınırları belli olan bir devlette "fetih" mantığıyla savaş başlatılamaz; ancak savunma yapılır. Kur’an’a göre "Kutsal Savaş" yoktur, "Adil Savunma" vardır. Dini yaymak kılıçla değil, tebliğ ve temsil ile (kalemle/kelamla) mümkündür. Saldırmayan bir topluma, sırf inanç farkından dolayı savaş açmak, Bakara 190. ayetteki "aşırı gitmeyin" yasağını ihlal etmektir.

KAYNAKLAR

[1] Bakara Suresi, 190. Ayet:

Arapça: وَقَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا ۚ

Okunuş: Ve kâtilû fî sebîlillâhillezîne yukâtilûnekum ve lâ ta'tedû...

Meal: Size savaş açanlarla, siz de Allah yolunda savaşın. Fakat aşırı gitmeyin.

[2] Nisâ Suresi, 75. Ayet:

Arapça: وَمَا لَكُمْ لَا تُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ...

Okunuş: Ve mâ lekum lâ tukâtilûne fî sebîlillâhi vel mustad'afîne miner ricâli ven nisâi vel vildân(i)...

Meal: Size ne oluyor da, Allah yolunda ve "Rabbimiz! Bizi halkı zalim olan bu şehirden çıkar" diye yalvaran ezilmiş erkekler, kadınlar ve çocuklar uğrunda savaşmıyorsunuz?

[3] Tevbe Suresi, 29. Ayet:

Arapça: ...وَلَا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حَتَّىٰ يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُونَ

Okunuş: ...Ve lâ yedînûne dînel hakkı minellezîne ûtûl kitâbe hattâ yu'tûl cizyete 'an yedin ve hum sâgirûn(e).

Meal: ...Hak dini seçmeyenlerle, küçülmüş bir halde cizye verinceye kadar savaşın.