ÖNERME

İnsan "mimetik" (taklit eden) bir varlıktır; bulunduğu sosyal kabın şeklini alır ve en çok vakit geçirdiği beş kişinin ortalamasına dönüşür. Kur’an’a göre arkadaşlık; sadece keyifli vakit geçirme eylemi değil, kişinin karakter yazılımını güncelleyen veya virüs bulaştıran stratejik bir tercihtir.

Kişiyi Allah’tan, vicdanından ve sorgulamaktan uzaklaştıran, sürekli egosunu besleyip hatalarını onaylayan dost; aslında onun manevi celladıdır. Gerçek dostluk; suç ortaklığı üzerine değil, hakikat üzerine kurulan yol arkadaşlığıdır.

REFERANSLAR

Büyük Pişmanlık (Furkân Suresi, 27-29. Ayet)[1]: "O gün zalim, ellerini ısırarak şöyle der: Yazıklar olsun bana! Keşke falancayı dost edinmeseydim. Çünkü o, bana geldikten sonra beni zikirden (hakikatten/veriden) saptırdı."

• Analiz: Furkân Suresi'ndeki "ellerini ısırmak" deyimi, yanlış ağa (network) bağlanmanın insana yaşatacağı o geri döndürülemez veri kaybının ve pişmanlığın ifadesidir. "Zikirden saptırdı" uyarısı; seni okumaktan, düşünmekten ve iyilikten alıkoyan herkesi kapsar.

Dostluğun Düşmanlaşması (Zuhruf Suresi, 67. Ayet)[2]: "O gün, (dünyadaki menfaatçi) dostlar birbirlerine düşman kesilirler; takva sahipleri (ilkeli dostlar) hariç."

Sırdaş Filtresi (Âl-i İmrân Suresi, 118. Ayet)[3]: "...Kendi dışınızdakilerden (değerlerinizi paylaşmayanlardan) sırdaş (bitâne) edinmeyin..."

• Kavram Analizi: "Bitâne"; elbisenin astarı demektir. Tene değen, en yakın ve en mahrem katmandır.

DEĞERLENDİRME

Kur’an, arkadaşı insanın inşasında bir tuğla veya yıkımında bir balyoz olarak görür. Âl-i İmrân 118’deki "bitâne" (astar) metaforu muazzam bir sosyal mühendislik ilkesidir. Herkesle elbise gibi dışarıdan ilişki kur (ticaret yap, selamlaş); ama herkesi astar yapıp tenine (kalbine/sırrına) değdirme. Seni aşağı çeken ortamdan hicret etmek (bağlantıyı kesmek), imanın bir gereğidir.

KAYNAKLAR

[1] Furkân Suresi, 27-29. Ayet:

Arapça: وَيَوْمَ يَعَضُّ الظَّالِمُ عَلٰى يَدَيْهِ يَقُولُ يَا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَب۪يلًا / يَا وَيْلَتٰى لَيْتَن۪ي لَمْ اَتَّخِذْ فُلَانًا خَل۪يلًا / لَقَدْ اَضَلَّن۪ي عَنِ الذِّكْرِ بَعْدَ اِذْ جَٓاءَن۪يۜ...

Okunuş: Ve yevme ye’addu-zzâlimu ‘alâ yedeyhi yekûlu yâ leytenî-ttehaztu me’a-rrasûli sebîlâ(n). Yâ veyletâ leytenî lem ettehiz fulânen halîlâ(n). Lekad edallenî ‘ani-zzikri ba’de iz câenî...

Meal: O gün zalim kimse, (pişmanlıktan) ellerini ısırıp şöyle der: "Keşke o peygamberle birlikte bir yol tutsaydım! Yazık bana! Keşke falancayı dost edinmeseydim! Çünkü zikir (Kur’an) bana gelmişken o, beni ondan saptırdı..."

[2] Zuhruf Suresi, 67. Ayet:

Arapça: اَلَاخِلَّٓاءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ اِلَّا الْمُتَّق۪ينَۜ

Okunuş: El-ehillâu yevme-izin ba’duhum liba’din ‘aduvvun ille-lmuttekîn(e).

Meal: O gün, Allah’a karşı gelmekten sakınanlar (takva sahipleri) dışında, dostlar birbirine düşman olurlar.

[3] Âl-i İmrân Suresi, 118. Ayet:

Arapça: يَٓا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا بِطَانَةً مِنْ دُونِكُمْ لَا يَأْلُونَكُمْ خَبَالًاۜ...

Okunuş: Yâ eyyuhâ-lleżîne âmenُوا lâ tetteḣiżû bitâneten min dûnikum lâ ye/lûnekum ḣabâlen...

Meal: Ey iman edenler! Sizden olmayanlardan hiçbirini sırdaş edinmeyin. Onlar size fenalık etmekten asla geri kalmazlar...