ÖNERME

İman, sadece "inandım" demekle tamamlanan bir kalıp değil; akıl ve şuurla ulaşılan aktif bir bilinç düzeyidir. Akıl olmadan iman olmaz. Sorgulamadan, düşünmeden, araştırmadan; sırf atalarından öyle gördüğü için inanmak (taklidi iman), Kur’an’ın hedeflediği "tahkiki iman" (gerçek/sorgulanmış iman) değildir.

Allah, insanı düşünsün diye yaratmıştır. Zihni devre dışı bırakarak yapılan bir dindarlık, insanı "mümin" yapmaz; sadece "taklitçi" yapar. Aklını kullanmayan, inancının da hakkını veremez.

REFERANSLAR

İman ve Akıl Bağlantısı (Yûnus Suresi, 100. Ayet)[1]: "Allah’ın izni olmadıkça hiçbir kimse iman edemez. O, aklını kullanmayanların üzerine pislik (rics/huzursuzluk/azap) yağdırır."

• Kavram Analizi: Ayette geçen "rics"; manevi kirlilik, huzursuzluk ve sapkınlık demektir. İman etmenin teknik altyapısı "akletmek"tir.

Ontolojik Düşüş (Enfâl Suresi, 22. Ayet)[2]: "Şüphesiz Allah katında canlıların en kötüsü, (gerçeği) akletmeyen (düşünmeyen) sağırlar ve dilsizlerdir."

Cehennemin Gerekçesi (Mülk Suresi, 10. Ayet)[3]: "Ve (cehennemdekiler) derler ki: ‘Eğer biz dinlemiş olsaydık veya akletmiş (aklını kullananlar) olsaydık, şu alevli ateşin halkı arasında olmazdık.’"

DEĞERLENDİRME

Yûnus Suresi, Kur’an’ın en sarsıcı beyanlarından birini yaparak aklını kullanmayanın üzerine pislik (rics) yağacağını ilan eder. Demek ki iman etmenin ön koşulu akletmektir. Aklını kiraya veren, bir şeyhe veya geleneğe körü körüne bağlanan kişi, ayete göre manevi bir kirlilik içindedir.

Enfâl Suresi, aklını kullanmayan insanları canlıların en kötüsü, yani hayvandan da aşağı olarak niteler. Çünkü hayvanın aklı yoktur, sorumluluğu da yoktur; ancak insanın aklı olduğu halde onu kullanmaması, kendisine verilen en büyük nimete, yani beyne ihanettir. Mülk Suresi’nde cehennemdekilerin pişmanlığı; "namaz kılmadık" veya "oruç tutmadık" şeklinde değil, "keşke aklımızı kullansaydık" şeklindedir. Hakiki iman; bilgiyle, soruyla ve tefekkürle yoğrulmuş, ikna olmuş bir kalbin ürünüdür.

KAYNAKLAR

[1] Yûnus Suresi, 100. Ayet:

Arapça: وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ اَنْ تُؤْمِنَ اِلَّا بِاِذْنِ اللّٰهِۜ وَيَجْعَلُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذ۪ينَ لَا يَعْقِلُونَ

Okunuş: Vemâ kâne linefsin en tu/mine illâ bi-izni(A)llâh(i) veyec’alu-rricse ‘alâ-llezîne lâ ya’kilûn(e).

Meal: Allah’ın izni olmadıkça, hiç kimse iman edemez. O, aklını kullanmayanlara kötü bir azap verir.

[2] Enfâl Suresi, 22. Ayet:

Arapça: اِنَّ شَرَّ الدَّوَٓابِّ عِنْدَ اللّٰهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذ۪ينَ لَا يَعْقِلُونَ

Okunuş: İnne şerra-ddavâbbi ‘inda(A)llâhi-ssummu-lbukmu-llezîne lâ ya’kilûn(e).

Meal: Şüphesiz Allah katında canlıların en kötüsü, düşünmeyen sağırlar ve dilsizlerdir.

[3] Mülk Suresi, 10. Ayet:

Arapça: وَقَالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ اَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا ف۪ٓي اَصْحَابِ السَّع۪يرِ

Okunuş: Vekâlû lev kunnâ nesme’u ev na’kilu mâ kunnâ fî ashâbi-sse’îr(i).

Meal: Yine şöyle derler: "Eğer kulak vermiş veya aklımızı kullanmış olsaydık, şu alevli ateştekilerden olmazdık."