ÖNERME

Geleneksel fıkıh, namazda yapılan telaffuz hatalarını (zelletü’l-kari) ibadeti bozan bir unsur olarak değerlendirme eğilimindedir. "Harf uzatılmadı, ince harf kalın okundu, mana değişti" şeklindeki yaklaşımlar, İslam’ı evrensel bir din olmaktan çıkarıp, yalnızca Arapça fonetiğine hakim olanların dini haline indirger. Dünya üzerindeki Müslüman nüfusun büyük çoğunluğunun Arap olmadığı gerçeği göz önüne alındığında, anatomik yapısı Arap harflerini kusursuz çıkarmaya müsait olmayan bireylerin ibadetlerinin geçersiz sayılması ilahi adaletle bağdaşmaz. Yaratıcı, kulun gırtlak yapısındaki yetersizliğe veya dil sürçmesine değil, kalpteki niyete ve samimiyete bakar. Namaz bir diksiyon sınavı değil, yaratıcı ile kurulan samimi bir iletişimdir.

REFERANSLAR

Hata Muafiyeti (Ahzâb, 33/5)[1]: "...Hataen (yanılarak/dil sürçmesiyle) yaptıklarınızda size bir günah yoktur; fakat kalplerinizin kasıtlı yaptıklarında sorumluluk vardır..."

• Analiz: Yaratıcı, kasıtlı olmayan dil sürçmelerini peşinen affetmiştir. Sorumluluk sahası dilin yetersizliği değil, kalbin yönelimidir.

Dil Çeşitliliği (Rûm, 30/22)[2]: "Göklerin ve yerin yaratılması, dillerinizin ve renklerinizin farklı olması O’nun ayetlerindendir..."

• Analiz: Farklı diller ve gırtlak yapıları ilahi tasarımın bir parçasıdır. Yaratılan her gırtlak yapısından çıkan ses yaratıcının bilgisindedir ve kul, kendi yaratılış özellikleriyle yargılanmaz.

Kolaylık Duası (Bakara, 2/286)[3]: "Rabbimiz! Unutursak veya hata edersek bizi sorumlu tutma!"

DEĞERLENDİRME

Fıkıhçılar tarafından öne sürülen "kelime manasının değişmesiyle dinden çıkma" korkusu yersizdir. Yaratıcı, bir kod hatası verdiğinde sistemi kapatan anlayışsız bir bilgisayar yazılımı değildir. O, işiten (Es-Semi) ve bilendir (El-Alîm). Kulun o anki niyetinin ibadet olduğu açıktır ve bağlam (context) ibadettir. İbadet bağlamında gerçekleşen dil sürçmeleri, niyeti bozmadığı sürece manevi değeri düşürmez.

İbadetin kabulü kusursuz Arapça telaffuza bağlı olsaydı, İslam evrenselliğini yitirirdi. Farklı coğrafyalardaki insanların, sırf belirli harfleri mahrecine uygun çıkaramadığı için ibadetlerinin geçersiz sayılması mümkün değildir. Kişi elinden gelen gayreti gösterir, ancak yapabildiği kadarı ilahi katta tam kabul edilir. İbadetlerin geçerliliğini iptal etme yetkisi fıkıhçılarda değildir. Samimiyetle tekbir getiren bir kulun namazı, tecvid kurallarına uyarak gösteriş (riya) yapan bir hafızın namazından üstün olabilir.

Yaratıcı bir gramer denetçisi değil, kalplerin sahibidir. İbadeti asıl bozan unsur harflerin yanlış telaffuzu değil, dil doğru okurken kalbin gaflete düşmesidir. Gerçek okuyucu hatası (zelletü'l-kari); fonetikte değil, samimiyetteki eksikliktir.

KAYNAKLAR

[1] Ahzâb Suresi, 5. Ayet:

Arapça: ...وَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ فِيمَا أَخْطَأْتُم بِهِ وَلَكِن مَّا تَعَمَّدَتْ قُلُوبُكُمْ...

Okunuş: ...Ve leyse aleykum cunâhun fîmâ ahta’tum bihî ve lâkin mâ teammedet kulûbukum...

Meal: ...Hataen yaptıklarınızda size bir günah yoktur; fakat kalplerinizin kasıtlı yaptıklarında sorumluluk vardır...

[2] Rûm Suresi, 22. Ayet:

Arapça: وَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَأَلْوَانِكُمْ...

Okunuş: Ve min âyâtihî halkus semâvâti vel ardı vahtilâfu elsinetikum ve elvânikum...

Meal: Göklerin ve yerin yaratılması, dillerinizin ve renklerinizin farklı olması O’nun ayetlerindendir...

[3] Bakara Suresi, 286. Ayet:

Arapça: ...رَبَّنَا لاَ تُؤَاخِذْنَا إِن نَّسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا...

Okunuş: ...Rabbenâ lâ tuâhiznâ in nesînâ ev ahta’nâ...

Meal: ...Rabbimiz! Unutursak veya hata edersek bizi sorumlu tutma!..